Çekişli (traction) asansör teknolojisi, kabinin halatlar ile kasnak üzerinden hareket ettirildiği sistemleri kapsar. Bu teknoloji içinde dişlili (geared) ve dişlisiz (gearless) olmak üzere iki ana makine tipi bulunur. Her iki tipin de mekanik düzeni, performansı, bakım gereksinimleri ve maliyet profilleri farklıdır; doğru seçimi yapmak için bina yüksekliği, hız beklentisi, ilk yatırım ve işletme maliyetleri gibi unsurları birlikte değerlendirmek gerekir.
1. Dişlili Asansör Nedir?
Dişli (geared) asansörlerde, elektrik motoru ile kasnak (sheave) arasına bir dişli kutusu (gearbox) konulur. Motorun yüksek devir gücü, dişli kutusu aracılığıyla tork-a dönüştürülür; böylece kasnak uygun hızda döner ve kabin hareket eder. Bu düzen, daha küçük güçlü bir motordan istenen kaldırma torkunu sağlamada etkilidir.
a) Ne işe yarar?
Dişli sistemler, orta kat yüksekliğine sahip binalarda ekonomik ve güvenilir taşıma sağlar. Motor-dişli kombinasyonu, özellikle orta hız ve orta kapasite gereksinimlerinde stabil bir çözüm sunar. Ayrıca bazı uygulamalarda daha düşük başlangıç maliyeti avantajı verir.
b) Hangi tür yapılarda tercih edilir?
Genelde orta katlı apartmanlar, küçük-orta ölçekli ofis binaları, butik oteller ve hız gereksiniminin aşırı yüksek olmadığı ticari yapılar için uygundur. 20 kata kadar olan uygulamalarda sık tercih edilen bir çözümdür.
c) Avantajları
-
- Daha Düşük İlk Yatırım Maliyeti: Dişlili makineler, benzer kapasitedeki dişlisiz makinelere göre başlangıçta daha ekonomik olabilir.
-
- İyi Tork Kontrolü: Dişli kutusu düşük hızlı, yüksek tork gerektiren uygulamalarda avantaj sağlar.
-
- Geniş Uygulama Yelpazesi: Orta kat ve kapasite gereksinimlerine uygun çeşitli modeller bulunur.
d) Dezavantajları
-
- Daha Fazla Bakım İhtiyacı: Dişli kutusu, yağlama ve mekanik aşınma nedeniyle düzenli bakım ve olası onarım maliyetleri daha yüksek olabilir.
-
- Daha Fazla Ses ve Titreşim: Dişli mekanizması gürültü ve titreşim üretme eğilimindedir; konfor seviyesi dişlisiz çözümlere göre genelde düşüktür.
-
- Enerji Verimliliği Dezavantajı: Aktarma kayıpları nedeniyle dişlisiz makineler kadar verimli olmayabilir.
2. Dişlisiz Asansör Nedir?
Dişlisiz (gearless) asansörlerde motor mili doğrudan kasnağa bağlıdır; arada hız düşürücü bir dişli kutusu yoktur. Modern dişlisiz makineler genellikle mıknatıslı senkron motorlar ve inverter kontrollere sahiptir. Bu sayede daha pürüzsüz, daha sessiz ve daha verimli bir tahrik elde edilir.
a) Ne işe yarar?
Dişlisiz sistemler yüksek hız, yüksek konfor ve enerji verimliliği gerektiren uygulamalar için tasarlanmıştır. Doğrudan tahrik yapısı sayesinde mekanik kayıplar azalır; buna bağlı olarak daha az bakım, daha sessiz işletme ve yüksek hız kapasitesi sağlanır.
b) Hangi tür yapılarda tercih edilir?
Yüksek katlı binalar, rezidans kuleleri, plaza ofisleri, lüks oteller ve yoğun trafik gerektiren ticari merkezler için ideal çözümdür. Ayrıca Machine-Room-Less (MRL) ve modern, alan tasarrufu gerektiren projelerde de tercih edilir.
c) Avantajları
-
- Yüksek Enerji Verimliliği: Aracısız tahrik ve modern motor-sürücü teknolojileri sayesinde daha az enerji tüketir. Bu, işletme maliyetlerinde ve karbon ayak izinde avantaj yaratır.
-
- Daha Az Titreşim ve Daha Sessiz Çalışma: Yolculuk konforu daha yüksektir; yüksek prestijli projelerde tercih sebebidir.
-
- Daha Yüksek Hız Kapasitesi: Çok katlı yapılarda yüksek hızlara çıkılabilir; performans gerektiren uygulamalarda etkilidir.
-
- Daha Düşük Bakım Döngüsü: Dişli kutusu olmadığı için bazı mekanik bakım kalemleri ortadan kalkar.
d) Dezavantajları
-
- Yüksek İlk Yatırım Maliyeti: Dişlisiz makineler genelde başlangıçta daha pahalıdır; bu nedenle kısa vadeli bütçe kısıtları olan projelerde dezavantaj olabilir.
-
- Montaj/Uzmanlık Gereksinimi: Daha özel kurulum ve denge/ayarlama uzmanlığı gerekebilir; saha hazırlığı dikkat ister.
-
- Bazı Bakım Kalemleri Farklı Uzmanlık Gerektirebilir: Genel bakım daha az olabilir, ama elektronik/sürücü ve manyetik motor teknolojisinde uzman ihtiyaçlandırır.
Hangi Durumda Hangi Tipi Seçmelisiniz?
Bina 1–8 kat (düşük–orta yükseklik), bütçe kısıtı varsa: Dişlili çözüm ekonomik ve yeterli olabilir.
Bina 9+ kat, yüksek hız/konfor bekleniyorsa, uzun vadede enerji maliyetleri önemliyse: Dişlisiz tercih edilmelidir.
Bütçe kısa vadede kısıtlı, ancak uzun vadede işletme maliyetlerini düşürmek isteniyorsa: Dişlisiz makine yatırımının geri dönüşü analiz edilmelidir; birçok senaryoda dişlisiz uzun vadede avantaj sağlayabilir.
